برادر از چشم برادر/بهشتِ متروک/بخش پنجم
بمن ازدخمه ها تو مگو
بمن ازکوره ها تو مگو
بمن ازگرد راه تومگو
که بسی سال هاست که من
از همین راه همیشه روم
این همان راه کودکیم
این همان راه زندگیم
این همان راه خانه ماست
راهی شاعرحماسه و پرخاش
عبدالقدیر راهی فرزند عبدالرووف عزیزپنجشیری در یک خانواده روحانی ودانش پرورچشم به جهان می گشاید.راهی آموزش هایی نخستین را درمکتب شاه دوشمشیره وتحصیلات عالی را در لیسه حبیبیه وتحصیلات دانشگاهی را در دانشکده اقتصاد به درجه اعلی به پایان می برد .
راهی در کنار شعر وشاعری دست بسیار بلند در نگارش جستار هایی اقتصادی، سیاسی واجتماعی داشت.فهم ،دانش وتجربه ی ادبی وشاعرانه راهی نبوغ او رادر ادب شناسی ونوشتار هایی تحلیلی وتخصصی به نمایش می گذارد. در پهلوی این ها
همت بلند وآزادمنشی این شاعر آزاده را در سروده هایش هم چنان می توان یافت:
از مزار مردم آزاده دود می بر آید، زان گذر سازید زود ای اسیران تانمیرد نفس تان بر زبان آرید زآزادی سرود و ویا:
ازآنروزی که آدم در زمین است پیام زندگان گویا همین است که هرجا دیده ایم دست تجاوز دوتا گشته ، اگرچه آهنین است.
من راهی را زیسته ام . برادری یکی در هوای دیگر. یکی درقفای دیگر. یکی درستیزی دیگر.در خانه ، کوچه، بیابان، در زندگی خانواده گی،درگفتمان های سیاسی، اقتصادی وحتا آنجای که سخن از مولانا بود حافظ وپور سینا. سخن از نیچه بود و کارل مارکس .در روایت های گونه گون.ما با هم بودم وگاه گاه در برابر هم. آهنگ های محمد رفیع و لتا را با هم می شنیدم وهم شعر های مولانا وحافظ را با هم زمزمه می کردیم.و زمانی از دل تنگی ها خود باهم می گفتم.در نگاه هایی سیاسی مان باهم می ستیزیدم. اما در زیر دل باهم بودیم ،برابر و برادر.
راهی از آغاز در خواندن و نوشتن یک سر و گردن از من بلند تر بود. در مکتب ومدرسه در علوم دینی وعلوم دنیایی همواره و همیشه این سخت کوشی وبخت را داشت که از من جلو تر برود.با همه این ها،ما هر کدام مان در راه خود می رفتیم.و در جای پای یک دیگر پا نمی گذاشتیم.من نمی خواستم راهی باشم وراهی هم نمی خواست سالار عزیزپور باشد. این تعهد شحصی ما بودو برخاسته ازخوی وبوی مان که در سرشت ما بود
پدرم مرا نسبت به راهی ترجیع می داد.چرا که راهی در گزنیش و انتخاب اسباب و لوازم مکتب بسیار سخت گیر بود.حوصله پدرم را به پایان می برد و او را کم حوصله و عصبانی می ساخت. دیگر راهی مرد بسیار دان بود. وبه آن توصیه شاعر تمکین نمی کرد:دل زپر گفتن بمیرد در بدن/ گرچه گفتارش بود در عدن.پدر مرد بسیار حساس و دقیق بود.در کنارآن که به دانش و خرد باور داشت.مصلحت هایی اجتماعی و روانی را هیچ گاه از یاد نمی برد ودیگر این که راهی سخن را به ستیز می کشاندو پدرم با این خصایل در می افتاد .
راهی مرد اول بود:چیزی دیگری که راهی را از من جدا می کرد. این بود که راهی در صنف ،مکتب و دانشکده در همه این ها شاگرد اول بود وآموزنده یی بی بدیل. با خط بسیار زیبا .در کنار این ها راهی سخنور بود توانا .بی هیچ مبالغت یکی از بهترین سخنوران زمامه ما بود.هر چند من با شگرد های استدلالی اش موافق نبوده ونیستم.
فهم راهی از فلسفه وعلوم اقتصادی بسیار پر درخشش بود. جستار ها و نوشتار های اش نمودار جنان درخشش او در این رمینه هاست. برای من واقعن خیره کننده بود. واز سوی دیگر مرد جدی بود کمتر به شوخی و تفریح رو میاورد. واین یکی دیگر از تقابل من واو بود.هر چند از دل ،مخالف شوخی ولطیفه گویی نبود. اما در یک حد ومرزی پذیرا آن بود.
نوشتن برای راهی مثل نفس کشیدن بود.و راهی ضرورت آن را بیش از دیگران باور داشت.با وجودی در شعر وشاعری دست توانای داشت.اما راهی بیشتر یک نویسنده مقالات پژوهشی بود تا یک شاعر حرفه یی.آشنایی راهی در شعر از مرز هایی شعر کلاسیک فراتر می رفت.
سپیده
زمان به سان رهنورد
خسته وشکسته پا
در امتداد جاده های زندگی
خطی ز اشک
خطی ز خون
خطی به سوی نور می کشید
و شب نداشت باوری به روشنی
و چشم جغد شب پرست
در انتظارشب نشته بود
و آفتاب بسته بود
و شب نداشت باوری به روشنی
و شب نداشت باوری به روشنی!
بهار خودیم/
موج رنگ بهار خودیم
گل خود روی نو بهار خودیم
نیست ما رابه سر هوایی بهشت
دلخوش ازبوی خاک وخار خودیم
لب به جام شراب تر نکنیم
سرخوش از رنجه خمار خودیم
سر به پای کسی فرونه نهیم
گر گیاهیم در دیار خودیم
ما ز خوشید منتی نکشیم
شمع افسرده مزار خودیم
راهی مرد مبارز و پرخاشگر بود در برابر استبداد ِدولت های خود کامه. هر چند من با روش و گونه هایی مبارزاتی اش میانه خوبی نداشتم .اما در برابر کسانی که او را از پا در آوردند قلبی داغداری داشته ودارم.
تن راهی با خونش بشد زنگین تا محشر نفس گلگونه برخیزید که قاتل زار می گرید دل سالار بر مرگی نشد غمگین تر از امروز به پاس ِخاطرش هردم جرس نا چار می گرید.